⏰ Цагууд (Tenses)
Англи хэлний 6 үндсэн цаг: Present Simple, Present Continuous, Past Simple, Past Continuous, Present Perfect, Future (will / be going to). Хэлбэр, хэрэглээ, дохио үгсийг нь жишээтэй тайлбарлав. ЭЕШ-д бараг жил бүр хэд хэдэн даалгавар ордог суурь сэдэв.
Цаг гэж юу вэ — ерөнхий зураглал
Англи хэлний **цаг (tense)** нь үйлдэл хэзээ, ямар байдлаар болж буйг харуулна. ЭЕШ-д цагийн даалгавар бараг үргэлж нэг ижил аргаар бодогддог: өгүүлбэр доторх **дохио үг (signal word)**-ийг олж, тэр нь аль цагийг зааж байгааг таних. Жишээ нь *every day* → Present Simple, *now* → Present Continuous, *yesterday* → Past Simple, *since/already* → Present Perfect.
Доор бид одоо, өнгөрсөн, төгс (perfect), ирээдүй цагуудыг ээлжлэн үзнэ. Хэлбэр (бүтэц), хэрэглээ, дохио үг гэсэн 3 талыг нь тус бүрд нь тогтооё. Тогтмол бус (irregular) үйл үгсийн V2/V3 хэлбэрийг (go–went–gone, see–saw–seen) цээжлэх нь маш чухал — ЭЕШ-д шууд шалгадаг.
Одоо цаг (Present Simple ба Present Continuous)
**Present Simple** нь байнга, ердийн, давтагддаг үйлдэл болон ерөнхий үнэнийг илэрхийлнэ. Жишээ нь: өдөр бүр хийдэг зуршил, цагийн хуваарь, шинжлэх ухааны баримт.
**Дохио үгс (signal words):** always, usually, often, sometimes, never, every day, on Mondays. Эдгээр үг харагдвал ихэвчлэн Present Simple.
**Present Continuous** нь яг одоо, ярьж байгаа агшинд болж буй үйлдлийг илэрхийлнэ. Мөн өнөөдөр/энэ үед түр зуур болж буй үйлдэлд хэрэглэнэ.
**Дохио үгс:** now, right now, at the moment, today, Look! Listen!. Анхаар: like, know, want, have (эзэмших утгаар) зэрэг **state verbs** -ийг ихэвчлэн -ing хэлбэрт хэрэглэдэггүй.
- 1Зөв хариу: She usually **drinks** tea, but right now she **is drinking** coffee.
- 2'usually' нь зуршил → Present Simple (drinks). 'right now' нь яг одоо → Present Continuous (is drinking).
Өнгөрсөн цаг (Past Simple ба Past Continuous)
**Past Simple** нь өнгөрсөнд эхэлж дууссан үйлдлийг илэрхийлнэ. Тодорхой өнгөрсөн хугацаатай (yesterday, last year) ихэвчлэн хэрэглэнэ.
**Дохио үгс:** yesterday, last week/month/year, ago, in 2010, when I was young.
**Past Continuous** нь өнгөрсөн тодорхой агшинд **үргэлжилж байсан** үйлдлийг илэрхийлнэ. Ихэвчлэн өөр нэг богино үйлдэл (Past Simple) тасалдуулсан байдлаар хамт орно.
**Дохио үгс:** while, as, at 8 o'clock yesterday, when (урт үйлдэлтэй хамт). Жишээ: 'While I **was reading**, the phone **rang**.' — урт үйлдэл Continuous, тасалсан богино үйлдэл Simple.
- 1Зөв хариу: ... the students **were talking**.
- 2Багш орж ирэх агшинд (богино үйлдэл = Past Simple 'came') сурагчид аль хэдийн ярьж байсан (урт, үргэлжилсэн үйлдэл = Past Continuous 'were talking').
Present Perfect ба Ирээдүй цаг (Future)
**Present Perfect** нь өнгөрсөнд болсон боловч **яг хэзээ нь чухал биш**, эсвэл одоо хүртэл нөлөө нь үргэлжилж буй үйлдлийг илэрхийлнэ. 'Амьдралын туршлага', 'дөнгөж сая болсон', 'одоог хүртэл' гэх утгатай.
**Дохио үгс:** already, just, yet, ever, never, since (цэгэн хугацаа: since 2019), for (үргэлжлэх хугацаа: for three years), so far, recently. Анхаар: тодорхой өнгөрсөн цаг (yesterday) гарвал Past Simple болохоос Present Perfect биш!
**Future** -ийг хоёр гол аргаар илэрхийлнэ. **will** нь ярьж байх агшинд гэнэт шийдсэн зүйл, таамаг, амлалтад; **be going to** нь урьдчилан төлөвлөсөн зүйл болон одоогийн нотолгоон дээр үндэслэсэн таамагт хэрэглэнэ.
**Дохио үгс:** tomorrow, next week/year, soon, in 2030, I think / probably (ихэвчлэн will-тэй). 'Look at those clouds — it is going to rain.' гэх нотолгоотой үед be going to.
- 1Зөв хариу: I **have found** them already.
- 2'already' нь Present Perfect-ийн тод дохио үг бөгөөд яг хэзээ нь чухал биш, харин одоо түлхүүр олдсон гэдэг үр дүн чухал тул have/has + V3.
Өөрийгөө шалгах
Видео тайлбар
Гол санааг алхам алхмаар тайлбарласан богино видео.