Дунд 24 мин 12 асуулт

Цагууд (Tenses)

Англи хэлний 6 үндсэн цаг: Present Simple, Present Continuous, Past Simple, Past Continuous, Present Perfect, Future (will / be going to). Хэлбэр, хэрэглээ, дохио үгсийг нь жишээтэй тайлбарлав. ЭЕШ-д бараг жил бүр хэд хэдэн даалгавар ордог суурь сэдэв.

1Цаг гэж юу вэ: ерөнхий зураглал

ЭЕШ-ийн англи хэлний шалгалтад цагийн даалгавар бараг жил бүр хэд хэдээр ордог. Сайн мэдээ гэвэл тэд нэг л аргаар бодогддог.

Англи хэлний цаг (tense) нь үйлдэл хэзээ, ямар байдлаар болж буйг харуулна. Даалгаврыг бодохдоо өгүүлбэр доторх дохио үг (signal word)-ийг олж, тэр нь аль цагийг зааж байгааг танина.

Жишээ нь *every day* → Present Simple, *now* → Present Continuous, *yesterday* → Past Simple, *since/already* → Present Perfect.

Дохио үгээ ол → цагаа тогтоо → зөв хэлбэрийг бич

цагийн даалгаврын 3 алхам

Чит код

Дохио үгийн хүснэгт

every day / usually / always → Present Simple. now / at the moment / Look! / Listen! → Present Continuous. yesterday / ago / last ... / in 2019 → Past Simple. since / already / yet / ever / just → Present Perfect. tomorrow / next ... → will эсвэл be going to. Анхаар: 'just now' (дөнгөж сая) бол Past Simple-тэй явна: I saw him just now.

Өөрөө оролдоод үз

Present perfect: «I have walked 5 km since 8 am.» Өнгөрсөнд эхэлж одоо хүрсэн: since, for, already.

Цаг бүрийг сонгоод цагийн шулуун дээр хаана байрлахыг хар.

Доор одоо, өнгөрсөн, төгс (perfect), ирээдүй цагуудыг ээлжлэн үзнэ. Цаг бүрийн хэлбэр (бүтэц), хэрэглээ, дохио үг гэсэн 3 талыг тогтооно.

Тогтмол бус (irregular) үйл үгсийн V2/V3 хэлбэрийг (go–went–gone, see–saw–seen) цээжлэх нь маш чухал. ЭЕШ-д шууд шалгадаг.

Цээжлэх карт · дарж эргүүл (0/10)

2Одоо цаг (Present Simple ба Present Continuous)

Present Simple нь байнга, ердийн, давтагддаг үйлдэл болон ерөнхий үнэнийг илэрхийлнэ. Жишээ нь өдөр бүр хийдэг зуршил, цагийн хуваарь, шинжлэх ухааны баримт.

Subject + V (he/she/it үед V + s/es)

Present Simple: батлах өгүүлбэр

Subject + do/does + not + V

Present Simple: үгүйсгэл (does → he/she/it)

Дохио үгс (signal words): always, usually, often, sometimes, never, every day, on Mondays. Эдгээр үг харагдвал ихэвчлэн Present Simple.

Present Continuous нь яг одоо, ярьж байгаа агшинд болж буй үйлдлийг илэрхийлнэ. Мөн өнөөдөр, энэ үед түр зуур болж буй үйлдэлд хэрэглэнэ.

Subject + am/is/are + V-ing

Present Continuous

Энгийнээр: Present Simple бол автобусны хуваарь: 'Энэ автобус өдөр бүр 8 цагт явдаг.' Present Continuous бол яг одоо замд явж буй автобус: 'Автобус одоо Энхтайвны өргөн чөлөөгөөр явж байна.'

Дохио үгс: now, right now, at the moment, today, Look! Listen!

Анхаар: like, know, want, have (эзэмших утгаар) зэрэг state verbs-ийг ихэвчлэн -ing хэлбэрт хэрэглэдэггүй. 'I am knowing' биш, 'I know'.

Present Simple эсвэл Continuous?

She usually ____ tea, but right now she ____ coffee. (drink)

Эхлээд өөрөө оролдоод үз.

ЭЕШ-ийн заль. Нэг өгүүлбэрт хоёр дохио үг (usually ... right now) тавиад, нэг цагийг хоёр зайнд хоёуланд нь тавьсан сонголтыг өгдөг. Зай бүрийн хажуудах дохио үгийг тусад нь хар.

ЭЕШ-ийн заль. he/she/it үед -s мартуулах: 'My father watch TV every evening' гэсэн хувилбар үргэлж байдаг. 3-р биеийн ганц тоо харвал V + s/es (watches, goes, studies) гэж шалга.

Чит код

Эзнээ олоод тоол

Зайны өмнөх эзэн (subject)-ийг ол. Ганц тоо 3-р бие (he, she, it, my father, the baby, everyone, each student) бол Present Simple-д V + s/es. 'Everyone', 'each' ганц тоо гэж тоологдоно. 'People', 'the children' олон тоо тул -s авахгүй.

Шалгах асуулт

Choose the correct form: 'Listen! The baby ____ in the next room.'

Шалгах асуулт

Choose the correct form: 'My father ____ TV every evening after work.'

3Өнгөрсөн цаг (Past Simple ба Past Continuous)

Past Simple нь өнгөрсөнд эхэлж дууссан үйлдлийг илэрхийлнэ. Тодорхой өнгөрсөн хугацаатай (yesterday, last year) ихэвчлэн хэрэглэнэ.

Subject + V2 (regular: V + ed, irregular: go → went)

Past Simple: батлах

Subject + did + not + V

Past Simple: үгүйсгэл (бүх биед did, үндсэн үйл үг V1)

Дохио үгс: yesterday, last week/month/year, ago, in 2010, when I was young.

Past Continuous нь өнгөрсөн тодорхой агшинд үргэлжилж байсан үйлдлийг илэрхийлнэ. Ихэвчлэн өөр нэг богино үйлдэл (Past Simple) түүнийг тасалдуулна.

Subject + was/were + V-ing

Past Continuous (was → I/he/she/it, were → you/we/they)

Дохио үгс: while, as, at 8 o'clock yesterday, when (урт үйлдэлтэй хамт).

Жишээ: 'While I was reading, the phone rang.' Урт үйлдэл Continuous, түүнийг тасалсан богино үйлдэл Simple.

Энгийнээр: Хуушуур шарж байтал (урт, Continuous) утас дуугарсан (богино, Simple). Урт үйлдэл бол дэвсгэр зураг, түүнийг огцом таслах үйлдэл бол нэг товшилт.

when + хоёр өнгөрсөн үйлдэл

When the teacher came in, the students ____ (talk).

Эхлээд өөрөө оролдоод үз.

ЭЕШ-ийн заль. 'while ... when' бүтэц байнга гардаг. while-ийн дараа ихэвчлэн Past Continuous, when-ий дараа ихэвчлэн Past Simple орно. Хоёуланд нь Past Simple тавьсан сонголт ('While I cooked, the phone rang') хуурах зорилготой.

Шалгах асуулт

Choose the correct form: 'While I ____ (cook), the phone rang.'

Шалгах асуулт

Choose the correct form: 'We ____ to Japan in 2019.'

4Present Perfect ба Ирээдүй цаг (Future)

Present Perfect нь өнгөрсөнд болсон боловч яг хэзээ нь чухал биш үйлдлийг илэрхийлнэ. Мөн одоо хүртэл нөлөө нь үргэлжилж буй үйлдэлд хэрэглэнэ.

Утгаараа 'амьдралын туршлага', 'дөнгөж сая болсон', 'одоог хүртэл' гэсэн санаа.

Subject + have/has + V3 (past participle)

Present Perfect (has → he/she/it)

Дохио үгс: already, just, yet, ever, never, since (цэгэн хугацаа: since 2019), for (үргэлжлэх хугацаа: for three years), so far, recently.

Нүдээрээ хар

Present Perfect: өнгөрсөн үйлдэл одоотой холбоотой.

ЭЕШ-ийн заль. Present Perfect-ийн дохио үгтэй төстэй өгүүлбэрт тодорхой өнгөрсөн хугацаа (yesterday, in 2019, ago) нуугдсан байдаг. Ийм үг байвал Past Simple. 'I have seen him yesterday' буруу, 'I saw him yesterday' зөв.

ЭЕШ-ийн заль. since vs for: since + цэг хугацаа (since Monday, since 2020), for + үргэлжлэх хугацаа (for two hours, for five years). 'since three years' гэсэн хувилбар үргэлж буруу.

Чит код

since / for шалгах асуулт

Зайны ард байгаа хугацаа 'хэзээнээс?' гэсэн асуултад хариулбал since (since Monday, since 2020, since I was a child). 'Хэр удаан?' гэсэн асуултад хариулбал for (for two hours, for ten years). Мөн ago, yesterday, last, in + он, When...? байвал have/has-тэй сонголтыг шууд хас.

Энгийнээр: Present Perfect бол утасны цэнэг шиг: хэзээ цэнэглэсэн нь чухал биш, одоо цэнэгтэй байгаа нь чухал. 'I have charged my phone' = одоо утас цэнэгтэй.

Present Perfect: yet / already

I can't find my keys. — Don't worry, I ____ (find) them already.

Эхлээд өөрөө оролдоод үз.

Future-ийг хоёр гол аргаар илэрхийлнэ. will нь ярьж байх агшинд гэнэт шийдсэн зүйл, таамаг, амлалтад хэрэглэнэ.

be going to нь урьдчилан төлөвлөсөн зүйл болон одоогийн нотолгоон дээр үндэслэсэн таамагт хэрэглэнэ.

Subject + will + V

Future: гэнэтийн шийдвэр / таамаг / амлалт

Subject + am/is/are + going to + V

Future: төлөвлөсөн зорилго / нотолгоотой таамаг

Дохио үгс: tomorrow, next week/year, soon, in 2030, I think / probably (ихэвчлэн will-тэй). 'Look at those clouds! It is going to rain.' гэх нотолгоотой үед be going to.

Чит код

Нотолгоо харагдвал going to

Нүдэнд харагдах нотолгоо (Look at those clouds!, She's carrying a lot of books) эсвэл урьдчилсан төлөвлөгөө байвал be going to. Ярианы дунд 'OK, I'll ...' гэж гэнэт шийдсэн, санал болгосон бол will. Сонголтод 'is going' гэж to-гүй байвал шууд хас.

5Өөрийгөө шалгах

Шалгах асуулт

Choose the correct form: 'She ____ here since 2020.'

Шалгах асуулт

Choose the correct form: 'Look at those black clouds! It ____ rain.'

Шалгах асуулт

Choose the correct form: 'I ____ my homework yet, so I can't go out.'

Шалгах асуулт

Choose the correct form: 'They ____ in this city for ten years.'

Шалгах асуулт

Choose the correct form: 'The phone is ringing. — OK, I ____ it.'

Цээжлэх зүйлс

Эхлээд дохио үгээ ол: every day → Present Simple, now → Present Continuous, yesterday/ago → Past Simple.
he/she/it + Present Simple → V + s/es; үгүйсгэлд does not + V1.
while + Past Continuous (урт үйлдэл), when + Past Simple (богино үйлдэл).
Present Perfect = have/has + V3; already, just, yet, ever, since, for.
since + цэг хугацаа, for + үргэлжлэх хугацаа. Тодорхой өнгөрсөн хугацаа байвал Present Perfect биш.
will = гэнэтийн шийдвэр, таамаг; be going to = төлөвлөгөө, нотолгоотой таамаг.

Хичээл дууслаа.12 шалгах асуулт хүлээж байна. Одоо цагтай сорилоор өөрийгөө шалга.