ЭЕШ.online — ЭЕШ-д бэлдэх хамгийн энгийн арга

1Атомын бүтэц

Химийн бодлого бүр «энэ атомд хэдэн протон, нейтрон, электрон байна вэ?» гэдгээс эхэлдэг. Энэ хичээлийг ойлгочихвол ЭЕШ-ийн хими хэсгийн суурь даалгаврууд хялбар болно.

Атом нь эерэг цэнэгтэй цөм ба түүнийг тойрох электронуудаас тогтоно. Цөмд протон ба нейтрон байрлана.

Атом бүхэлдээ цахилгаан төвийг сахисан. Учир нь протоны тоо электроны тоотой тэнцүү.

Энгийнээр: Атомыг цэнгэлдэх хүрээлэн гэж бод. Цөм нь талбайн голд байгаа нэг жижиг бөмбөг шиг ч атомын бараг бүх жин тэнд. Электронууд асар том хоосон зайд эргэлдэх хөнгөн тоос шиг.

Протон p⁺ → цэнэг +1, цөмд. Нейтрон n⁰ → цэнэггүй, цөмд. Электрон e⁻ → цэнэг −1, цөмийг тойрно. Массын ихэнх нь цөмд төвлөрнө.

Нүдээрээ хар

Цөмд протон ба нейтрон, гадна талд нь электронууд эргэлдэнэ.

Цээжлэх карт · дарж эргүүл (0/9)

2Атомын дугаар ба массын тоо

Элемент бүрийг атомын дугаараар нь ялгана. Атомын дугаар Z = протоны тоо.

Төвийг сахисан атомд электроны тоо мөн Z-тэй тэнцүү. Массын тоо A нь цөм дэх протон ба нейтроны нийлбэр.

A = Z + N

A — массын тоо, Z — протоны тоо (атомын дугаар), N — нейтроны тоо.

Чит код

Нейтрон: том хасах жижиг

Үелэх системээс том тоо (A, масс) ба жижиг тоо (Z, дугаар) хоёрыг ав. Том − жижиг = нейтрон. Na: 23 − 11 = 12. Сонголтод A + Z (34) байвал шууд хая.

Нейтроны тоог олох

Натрийн (Na) атомын дугаар Z = 11, массын тоо A = 23. Нейтроны тоог ол.

Эхлээд өөрөө оролдоод үз.

Шалгах асуулт

Хлорын атом Z = 17, A = 35. Нейтроны тоо хэд вэ?

Ион бол электрон алдсан эсвэл авсан атом. Протоны тоо (Z) өөрчлөгдөхгүй, зөвхөн электроны тоо өөрчлөгдөнө.

Энгийнээр: Ион бол цүнхнээсээ чихэр өгсөн эсвэл авсан хүүхэд. Хүүхэд нь (протон, Z) өөрчлөгдөхгүй, зөвхөн цүнхэн дэх чихэр (электрон) өөрчлөгдөнө. Өгсөн нь +, авсан нь −.

Чит код

Ионы электрон: тэмдгийг эсрэгээр нь

Электрон = Z − цэнэг. Нэмэх цэнэгтэй бол хас, хасах цэнэгтэй бол нэм: Fe³⁺ (Z = 26) → 26 − 3 = 23, O²⁻ (Z = 8) → 8 + 2 = 10.

ЭЕШ-ийн заль. Ионы электроныг Z гэж бичүүлэх гэж оролддог. Na⁺ (Z = 11) нэг электрон алдсан тул 11 биш, 10 электронтой. Cl⁻ (Z = 17) нэгийг авсан тул 18. Дүрэм: электрон = Z − (цэнэг).

Шалгах асуулт

Mg²⁺ ионд (Mg: Z = 12) хэдэн электрон байх вэ?

3Изотоп

Нэг элементийн атомууд ижил тооны протонтой (ижил Z) боловч өөр өөр тооны нейтронтой байж болно. Эдгээрийг изотоп гэнэ.

Изотопууд химийн шинж чанараараа адил, массаараа ялгаатай. Учир нь химийн шинжийг электрон тодорхойлдог, нейтрон биш.

Изотоп = ижил Z (ижил элемент), өөр N (өөр массын тоо A). Жишээ: ¹²C ба ¹⁴C хоёулаа нүүрстөрөгч (Z=6), N нь 6 ба 8.

Чит код

Изотоп уу? Тэмдгийг нь хар

Изотопын хосонд элементийн тэмдэг (Z) ижил, массын тоо өөр: ³⁵Cl ба ³⁷Cl. Тэмдэг өөр бол (¹⁴C ба ¹⁴N) массын тоо ижил байсан ч изотоп биш, шууд хая.

Шалгах асуулт

Хоёр атом изотоп болохын тулд аль үзүүлэлт нь ИЖИЛ байх ёстой вэ?

ЭЕШ-ийн заль. ¹⁴C ба ¹⁴N хоёрын массын тоо ижил (14) тул изотоп гэж сонгуулдаг. Гэвч Z нь 6 ба 7, өөр элемент. Изотопыг Z-ээр нь шалга, A-аар биш.

Шалгах асуулт

Аль хос нь изотоп вэ?

4Электроны бүрхүүл ба үелэх систем

Электронууд цөмийг тойрон давхарга (бүрхүүл) үүсгэн байрлана. Эхний давхарга хамгийн ихдээ 2, дараагийнх нь 8 электрон багтаана.

N_{\max} = 2n^2

n = 1 → 2, n = 2 → 8, n = 3 → 18 электрон.

Нүдээрээ хар

Электронууд дотоод давхаргаас эхлэн дүүрнэ: 2, 8, …

Менделеев элементүүдийг дарааллаар нь эрэмбэлж үелэх систем зохиосон. Өнөөдөр үелэх системд элементүүд атомын дугаараар (Z) эрэмбэлэгдсэн байдаг.

Босоо багана = бүлэг: гадна давхаргын валентын электроны тоо ижил. Хэвтээ мөр = үе: электрон давхаргын тоо ижил.

Чит код

Эхний 20 элемент: 2, 8, 8, 2

Z-ээс эхлээд 2-ыг, дараа нь 8-ыг, дахиад 8-ыг хасаад үлдсэнийг гадна давхаргад тавь. Ca (20): 2, 8, 8, 2. Хэдэн хэсэг гарсан = үе, сүүлийн тоо = A бүлэг. Зөвхөн Z ≤ 20-д ингэж болно.

ЭЕШ-ийн заль. ЭЕШ-д «бүлгийн дугаар = гадна (валент) электроны тоо», «үеийн дугаар = электрон давхаргын тоо» гэдгийг ашиглан элементийн байрлалыг олуулдаг. Хоёрыг солиж хэлүүлэх нь хамгийн түгээмэл заль: P (2, 8, 5) нь 3-р үе, VA бүлэг, 5-р үе биш.

Шалгах асуулт

Гуравдугаар (M) электрон давхарга хамгийн ихдээ хэдэн электрон багтаах вэ?

ЭЕШ-ийн заль. 3-р давхарга 18 электрон багтаадаг ч кали (Z = 19) нь 2, 8, 9 биш, харин 2, 8, 8, 1. Эхний 20 элементэд гадна давхарга 8-аас хэтрэхгүй, 19 ба 20 дахь электрон 4-р давхаргад орно.

Цээжлэх зүйлс

Протон +1, нейтрон 0, электрон −1. Саармаг атомд протон = электрон = Z.
A = Z + N, иймээс N = A − Z.
Ионы электрон = Z − цэнэг: Na⁺ → 10, Cl⁻ → 18.
Изотоп: ижил Z, өөр N. Ижил A гэдэг нь изотоп гэсэн үг биш.
Давхаргын багтаамж $2n^2$ : 2, 8, 18. Эхний 20 элементэд гадна давхарга 8-аас хэтрэхгүй.
Үе = давхаргын тоо, A бүлэг = гадна электроны тоо.